Sau khi dành phần lớn năm 2025 đến tháng 1/2026 để xây dựng các vị thế sử dụng đòn bẩy lớn nhất từ trước đến nay, những khoản đặt cược vào tài sản số đã sụp đổ với tốc độ đáng lo ngại.
Tháng 1/2026, dư nợ ký quỹ (margin) tại Mỹ tăng vọt lên mức kỷ lục 1.280 tỷ USD. Đây đánh dấu tháng tăng thứ chín liên tiếp và cao hơn 50% so với tháng 4/2025. Lượng đòn bẩy tài chính này đã tạo thêm lực mua cho các tài sản crypto, giúp chúng thiết lập các đỉnh lịch sử mới vào tháng 5, 7, 8 và 10/2025.
Tuy nhiên, dù nhà đầu tư tiếp tục vay margin nhiều hơn bao giờ hết, giá đã lao dốc 47% và khiến tổng vốn hóa thị trường “bốc hơi” 2.000 tỷ USD khi dòng tiền xoay trục sang cổ phiếu AI và kim loại quý.
Mức thua lỗ của thị trường crypto kể từ tháng 10 là cực kỳ nghiêm trọng.
Chỉ riêng từ tháng 12 đến tháng 1, dư nợ ký quỹ tại Mỹ đã tăng thêm 53 tỷ USD. Tệ hơn, tỷ lệ margin trên thu nhập khả dụng thực tế của người dân Mỹ lần đầu tiên trong lịch sử vượt 6% vào tháng 1. Chỉ số này cho thấy mức độ sử dụng đòn bẩy tài chính so với thu nhập trong tháng 1/2026 còn cao hơn cả thời kỳ bong bóng dotcom.
Nhu cầu được thúc đẩy bởi đòn bẩy đã chảy vào các công cụ crypto như hợp đồng tương lai Bitcoin (BTC), ETF giao ngay và ETF đòn bẩy, quyền chọn mua (call options) và cổ phiếu các công ty crypto niêm yết.
Dù số liệu margin truyền thống không phản ánh đầy đủ rủi ro hệ thống trong thị trường crypto nhưng chúng vẫn giúp cung cấp một số góc nhìn về nguyên nhân gây ra biến động mạnh của thị trường.
Nội dung bài viết
2.000 tỷ USD crypto bốc hơi
Một số trader phái sinh crypto đã dành từ giữa năm 2025 để xây dựng các vị thế đòn bẩy lớn nhất trong lịch sử. Đáng tiếc là bây giờ họ đã chứng kiến toàn bộ lợi nhuận trên giấy “bốc hơi”.
Tổng giá trị hợp đồng mở (open interest) của hợp đồng tương lai crypto đạt đỉnh hơn 220 tỷ USD vào ngày 6/10/2025. Chỉ trong vòng một tuần, thị trường bắt đầu sụp đổ và không thể phục hồi.
Ngày 10/10 ghi nhận hơn 19 tỷ USD thanh lý trên các sàn giao dịch, theo dữ liệu từ CoinGlass. Đây là ngày có giá trị thanh lý bắt buộc lớn nhất trong lịch sử crypto. Nhiều người đã coi Binance là “vật tế thần” thuận tiện.
Biến động kỷ lục tiếp tục diễn ra trong bối cảnh mức dư nợ ký quỹ kỷ lục. Ngày 5/2/2026, một cú flash crash khác đã kéo BTC từ 73.000 USD xuống 62.000 USD và xóa sổ các vị thế trị giá hàng tỷ USD chỉ trong một ngày.
Ngày thua lỗ thực tế tồi tệ nhất từ các đợt thanh lý BTC
Glassnode ước tính cú sụp đổ ngày 5/2 đã tạo ra 3,2 tỷ USD thua lỗ thực tế từ các giao dịch BTC bị thanh lý. Đây là mức lỗ thực tế trong một ngày lớn nhất trong dữ liệu lịch sử của Glassnode, vượt cả ngày 10/10/2025, sự kiện phá sản FTX vào tháng 11/2022 hay cú sụp đổ Terra/Luna tháng 5/2022.
Đến cuối tháng 2, “cơn say margin” của thị trường crypto đã bắt đầu để lại hậu quả.
Chỉ số Sợ hãi & Tham lam (Crypto Fear & Greed Index) của CoinGlass giảm xuống mức 5/100, mức thấp chưa từng có. Thậm chí, mức này còn thấp hơn mức 6 khi Three Arrows Capital phá sản vào tháng 6/2022 và mức 7 trong giai đoạn COVID-19 tháng 3/2020. Tại thời điểm viết bài, chỉ số này vẫn ở gần mức thấp lịch sử là 9 điểm, tương ứng trạng thái “sợ hãi tột độ”.
Các khoản lỗ trong bối cảnh dư nợ ký quỹ kỷ lục cũng khiến dòng vốn rút khỏi các ETF BTC giao ngay tại Mỹ. Cụ thể, các ETF BTC spot ghi nhận dòng vốn rút ròng 4,5 tỷ USD trong 8 tuần đầu năm 2026, theo dữ liệu từ Investing.com.
Cú “xả đòn bẩy” của Strategy
Thêm “muối vào vết thương”, công ty phần mềm chuyển mình thành đơn vị tích lũy BTC bằng đòn bẩy, Strategy, đã trở thành cổ phiếu vốn hóa lớn bị bán khống nhiều nhất tại Mỹ trong tháng trước, theo dữ liệu FactSet.
Cuối tuần qua, công ty nắm giữ 717.722 BTC với giá mua trung bình khoảng 76.020 USD mỗi đồng coin. Khi BTC giao dịch quanh vùng giữa 60.000 USD, công ty đang đối mặt với khoản lỗ chưa thực hiện lên tới hàng tỷ USD.
Trong trường hợp này, các vị thế bán khống có sử dụng ký quỹ đối với Strategy và lượng BTC của công ty lại trở thành một trong số ít “câu chuyện thành công” giữa cơn cuồng loạn đòn bẩy của tháng 1/2026.
Đòn bẩy luôn có hai mặt. Con số 1.280 tỷ USD dư nợ ký quỹ tại Mỹ có thể là tiêu đề gây sốc, nhưng câu chuyện thực sự là đòn bẩy đã thấm vào mọi tầng lớp định giá crypto, từ chứng khoán niêm yết trong tài khoản môi giới cho đến các nền tảng giao dịch perpetual swap tại các “thiên đường thuế”.
Khi các khoản lỗ buộc phải thanh lý tài sản thế chấp và kích hoạt làn sóng bán tháo dây chuyền, tổn thất ở mỗi tầng lại tiếp tục khuếch đại tổn thất ở tầng kế tiếp kể từ tháng 10 đến nay.
Linh Bùi là một nhà sáng tạo nội dung, chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính nói chung và tiền điện tử nói riêng. Với mong muốn chia sẻ các tuyến bài viết chuyên về kiến thức, cập nhật tin tức về thị trường tài chính tại Việt Nam và trên toàn cầu, Linh Bùi đã và đang tham gia với vai trò biên tập viên/người sáng tạo nội dung tại một số nền tảng, sàn giao dịch như Fiahub, BeInCrypto, Mitrade, Finixio, Dr.Localize… Trong mỗi bài viết của mình, Linh Bùi đều mong muốn đơn giản hóa các khái niệm tài chính liên quan, giảm thiểu rào cản gia nhập cho độc giả, đặc biệt là những người mới tham gia.
