Bộ Tài chính Việt Nam đang đề xuất một thay đổi mang tính bước ngoặt khi cho phép doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) sử dụng tài sản số, tài sản ảo, quyền sở hữu trí tuệ và các tài sản vô hình khác làm tài sản bảo đảm để vay vốn ngân hàng.
Nếu được thông qua, đây có thể trở thành một trong những chính sách có tác động lớn nhất tới hệ sinh thái crypto và tài sản số tại Việt Nam trong nhiều năm qua, đồng thời mở ra hướng tiếp cận vốn hoàn toàn mới cho doanh nghiệp công nghệ và startup blockchain.
Nội dung bài viết
Bộ Tài chính muốn mở rộng danh mục tài sản thế chấp
Theo dự thảo sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ Tài chính đề xuất đa dạng hóa các loại tài sản có thể được sử dụng làm tài sản bảo đảm thay vì chỉ phụ thuộc vào bất động sản hoặc tài sản hữu hình truyền thống.
Cụ thể, doanh nghiệp có thể sử dụng tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình, tài sản số, tài sản ảo và các loại tài sản hợp pháp khác theo quy định của pháp luật Việt Nam để tiếp cận vốn vay ngân hàng.
Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp phù hợp. Theo Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng dư nợ tín dụng của nhóm này chỉ chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Không chỉ tài sản số, ngân hàng có thể đánh giá doanh nghiệp bằng dòng tiền
Một điểm đáng chú ý khác trong dự thảo là định hướng thay đổi cách ngân hàng đánh giá rủi ro tín dụng. Thay vì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tài sản bảo đảm, dự thảo khuyến khích các tổ chức tín dụng xem xét xếp hạng tín dụng, kế hoạch kinh doanh, dòng tiền hoạt động, chiến lược mở rộng thị trường và hiệu quả vận hành của doanh nghiệp khi quyết định cấp vốn.
Bộ Tài chính cũng đề xuất xây dựng cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho mô hình cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị thay vì chỉ dựa trên tài sản thế chấp truyền thống. Đây là xu hướng đã xuất hiện tại nhiều thị trường phát triển, nơi các doanh nghiệp công nghệ có thể tiếp cận vốn nhờ dữ liệu vận hành và khả năng tạo doanh thu thay vì phải sở hữu bất động sản giá trị lớn.
Vì sao đề xuất này đặc biệt quan trọng với thị trường crypto?
Điểm đáng chú ý nhất là lần đầu tiên tài sản số và tài sản ảo được đề cập trực tiếp như một dạng tài sản có thể được xem xét trong hoạt động tín dụng ngân hàng. Trong nhiều năm qua, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ sở hữu và giao dịch crypto cao nhất thế giới nhưng hành lang pháp lý đối với tài sản số vẫn tương đối hạn chế.
Trong giai đoạn 2025-2026, Chính phủ đã bắt đầu triển khai nhiều bước đi nhằm xây dựng thị trường tài sản số có kiểm soát, bao gồm kế hoạch thí điểm sàn giao dịch tài sản số và cơ chế cấp phép cho các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.
Theo dữ liệu được công bố gần đây, giá trị giao dịch tài sản số on-chain tại Việt Nam đã tăng từ khoảng 90 tỷ USD trong giai đoạn 2023-2024 lên khoảng 220 tỷ USD hiện nay, đưa Việt Nam trở thành thị trường crypto lớn thứ ba châu Á.
Nếu tài sản số được công nhận là tài sản bảo đảm trong hoạt động tín dụng, điều này sẽ đánh dấu bước chuyển từ việc chỉ cho phép sở hữu và giao dịch sang khả năng tích hợp tài sản số vào hệ thống tài chính truyền thống.
Đề xuất mới cũng xuất hiện trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy nhanh quá trình xây dựng khung pháp lý cho thị trường tài sản số. Trước đó, cơ quan quản lý đã công bố lộ trình vận hành thị trường tài sản mã hóa, đồng thời nghiên cứu mô hình cấp phép cho các sàn giao dịch tài sản số như SCEX và TCEX. Song song với đó, việc xây dựng cơ chế quản lý thuế (0,1%) đối với giao dịch crypto cũng cho thấy tài sản số đang từng bước được đưa vào khuôn khổ quản lý chính thức thay vì nằm ngoài hệ thống như trước đây.
Thách thức lớn nhất là định giá và quản trị rủi ro
Mặc dù đề xuất nhận được nhiều sự quan tâm, việc triển khai thực tế sẽ không đơn giản. Khác với bất động sản hoặc tài sản hữu hình, giá trị của tài sản số có thể biến động rất mạnh trong thời gian ngắn. Điều này đặt ra bài toán lớn cho các ngân hàng trong việc định giá, quản lý rủi ro và xử lý tài sản bảo đảm khi khách hàng mất khả năng thanh toán.
Hiện tại, dự thảo chưa đưa ra cơ chế cụ thể về cách xác định giá trị tài sản số, tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản hay quy trình thanh lý tài sản khi phát sinh nợ xấu. Đây được xem là một trong những nội dung quan trọng nhất mà cơ quan quản lý sẽ phải hoàn thiện nếu muốn biến đề xuất thành chính sách khả thi trong thực tế.
Đề xuất của Bộ Tài chính có thể là một trong những tín hiệu tích cực nhất đối với ngành tài sản số tại Việt Nam kể từ khi Chính phủ bắt đầu xây dựng khung pháp lý cho thị trường crypto. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở thông điệp chính sách phía sau. Mục tiêu lớn nhất của dự thảo có thể không phải là thúc đẩy đầu cơ crypto, mà là mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp sở hữu tài sản vô hình trong nền kinh tế số.
Nếu được Quốc hội thông qua, tài sản số sẽ lần đầu tiên tiến gần hơn tới vị thế của một loại tài sản tài chính được công nhận trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Điều này có thể tạo ra tác động dài hạn tới startup blockchain, doanh nghiệp AI, công ty công nghệ và toàn bộ hệ sinh thái kinh tế số.
Dù vậy, khả năng thành công của chính sách sẽ phụ thuộc rất lớn vào cách cơ quan quản lý giải quyết bài toán định giá, lưu ký và kiểm soát rủi ro. Nếu không có cơ chế quản trị phù hợp, biến động mạnh của thị trường crypto hoàn toàn có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro mới cho hệ thống tài chính.
Trong ngắn hạn, đây mới chỉ là một đề xuất chính sách. Nhưng trong dài hạn, nó có thể trở thành một trong những bước đi quan trọng nhất đưa tài sản số từ vùng xám pháp lý tiến gần hơn tới hệ thống tài chính chính thống tại Việt Nam.
Linh Bùi là một nhà sáng tạo nội dung, chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính nói chung và tiền điện tử nói riêng. Với mong muốn chia sẻ các tuyến bài viết chuyên về kiến thức, cập nhật tin tức về thị trường tài chính tại Việt Nam và trên toàn cầu, Linh Bùi đã và đang tham gia với vai trò biên tập viên/người sáng tạo nội dung tại một số nền tảng, sàn giao dịch như Fiahub, BeInCrypto, Mitrade, Finixio, Dr.Localize… Trong mỗi bài viết của mình, Linh Bùi đều mong muốn đơn giản hóa các khái niệm tài chính liên quan, giảm thiểu rào cản gia nhập cho độc giả, đặc biệt là những người mới tham gia.
