Nhân dịp tròn một năm Open Network chính thức ra mắt (20/2/2025), Pi Core Team đã công bố một đề xuất mà nhiều Pioneers chờ đợi từ lâu: bản thiết kế chi tiết cho Ecosystem token design dưới dạng một Pi Request for Comment (PRC).
Khác với những thông báo mang tính định hướng trước đây, lần này Pi Network (PI) đưa ra cấu trúc cụ thể, công khai trên GitHub. Dự án cũng mời cộng đồng đóng góp ý kiến trực tiếp thông qua issues, pull requests hoặc Google Form.
Đây không chỉ là một cập nhật kỹ thuật. Nó cho thấy Pi đang cố gắng tái định nghĩa cách token được phát hành trong hệ sinh thái của mình.
Nội dung bài viết
Điều gì thực sự thay đổi trong mô hình token của Pi?
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở cách xử lý dòng tiền.
Theo đề xuất, toàn bộ số Pi được cam kết để mua ecosystem token không được chuyển cho dự án phát hành token. Thay vào đó, số Pi này sẽ được đưa trực tiếp vào một Liquidity Pool (bể thanh khoản) và quá trình này là không thể đảo ngược.
Điều này phá vỡ mô hình quen thuộc trong Web3, nơi token thường được dùng như công cụ gọi vốn. Ở nhiều hệ sinh thái khác, dự án nhận tiền trước, xây sản phẩm sau và rủi ro phần lớn thuộc về người mua token. Pi muốn đảo ngược logic đó.
Ngoài ra, một dự án muốn phát hành token trong chương trình này bắt buộc phải có sản phẩm hoạt động thực tế (working app). Không có sản phẩm, không có token. Đây không phải khuyến nghị, mà là điều kiện tiên quyết theo như dự án chia sẻ.
Từ gọi vốn sang thu hút người dùng
Theo Pi Core Team, vấn đề cốt lõi của Web3 hiện nay là sự lệch pha giữa gọi vốn và giá trị thực. Nhiều token được phát hành như một công cụ huy động tiền, nhưng sản phẩm không bao giờ đạt được mức sử dụng đủ lớn.
Mô hình của Pi hướng tới việc gắn token issuance (phát hành token) với user acquisition (thu hút người dùng), thay vì fundraising (gọi vốn). Người dùng thực sự tương tác với sản phẩm có thể được hưởng điều kiện ưu đãi khi token ra mắt. Cơ chế chi tiết được trình bày trong tài liệu GitHub, nhưng thông điệp rõ ràng là: Token phải gắn với tiện ích và mức độ sử dụng thực tế, không chỉ là kỳ vọng đầu cơ.
Cộng đồng có quyền ảnh hưởng thiết kế cuối cùng
Khác với nhiều dự án công bố tokenomics theo dạng “đã xong rồi”, Pi chọn cách mở bản thiết kế dưới dạng PRC. Pi Core Team cho biết họ sẽ xem xét phản hồi từ GitHub và Google Form. Không phải mọi đề xuất đều được chấp nhận, nhưng phản hồi cộng đồng có thể dẫn đến điều chỉnh trong cấu trúc cuối cùng.
Điều đáng chú ý là thiết kế này cũng có thể thay đổi dựa trên phản hồi từ các dự án muốn tham gia chương trình phát hành token. Tức là nó mở ở cả hai đầu: người dùng và nhà phát triển.
KYC và tham vọng vượt khỏi crypto thuần túy
Trong bản cập nhật kỷ niệm 1 năm, Pi cũng nhấn mạnh đến việc mở rộng công nghệ KYC (xác minh danh tính) thành một dịch vụ độc lập cho Web3 và doanh nghiệp truyền thống.
Pi khẳng định dữ liệu người dùng không bị chia sẻ, nhưng năng lực xác minh toàn cầu, cơ chế kết hợp AI và con người, cùng quy trình sàng lọc tuân thủ (sanctions screening) có thể được cung cấp như một dịch vụ bên ngoài. Điều này cho thấy Pi đang xây dựng một lớp hạ tầng danh tính bên dưới hệ sinh thái, thay vì chỉ tập trung vào token.
Một năm Open Network: Hệ sinh thái đang ở đâu?
Theo infographic được công bố, Pi đã ghi nhận gia tăng Mainnet migrations, hoạt động developer ổn định, số lượng ứng dụng tăng và các tính năng như Pi App Studio, Pi Network Ventures trị giá 100 triệu USD và công cụ tạo token DEX/AMM đã được triển khai trong năm đầu tiên.
Dù bài đăng không công bố chi tiết số liệu cụ thể, Pi muốn nhấn mạnh rằng hệ sinh thái đã có chuyển động thực tế trong năm đầu Open Network.
Đây là cải tiến thực chất hay tái cấu trúc hình ảnh?
Ecosystem token design của Pi đi theo hướng giảm động lực gọi vốn ngắn hạn và tăng ràng buộc về sản phẩm. Về lý thuyết, điều này giúp giảm rủi ro cho người dùng và tạo nền tảng bền vững hơn.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc vào số lượng dự án thực sự đủ chất lượng để tham gia, mức độ sử dụng sản phẩm trước khi token ra mắt, thanh khoản thực tế trong Liquidity Pool và quan trọng nhất là niềm tin của cộng đồng.
Nếu thành công, mô hình này có thể tạo ra một cách tiếp cận mới cho token issuance trong Web3. Ngược lại, nếu không, nó sẽ chỉ là một biến thể khác trong hàng trăm thiết kế tokenomics từng được thử nghiệm.
Mặc dù vậy, dự án này vẫn gây ra nhiều tranh cãi trong cộng đồng, đặc biệt là với mô hình giá GCV. Hiện tại, việc kỳ vọng giá GCV của Pi Network đạt 314.159 USD có thể là một “sự ngu ngốc không giới hạn”, phản ánh sự thất vọng của một bộ phận Pioneer.
Tóm lại, một năm sau khi Open Network ra mắt, Pi Network đang cố gắng chuyển từ “câu chuyện cộng đồng” sang “cấu trúc kinh tế rõ ràng”. Ecosystem token design không phải là một bản cập nhật nhỏ. Nó là tuyên bố rằng Pi muốn khác biệt với mô hình token Web3 truyền thống.
Câu hỏi lúc này không phải là “thiết kế có hay không”, mà là liệu hệ sinh thái có đủ sản phẩm, thanh khoản và nhu cầu thực tế để mô hình đó vận hành đúng như kỳ vọng hay không. Tài liệu hiện đã được công bố trên GitHub, phần còn lại phụ thuộc vào cộng đồng.
Linh Bùi là một nhà sáng tạo nội dung, chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính nói chung và tiền điện tử nói riêng. Với mong muốn chia sẻ các tuyến bài viết chuyên về kiến thức, cập nhật tin tức về thị trường tài chính tại Việt Nam và trên toàn cầu, Linh Bùi đã và đang tham gia với vai trò biên tập viên/người sáng tạo nội dung tại một số nền tảng, sàn giao dịch như Fiahub, BeInCrypto, Mitrade, Finixio, Dr.Localize… Trong mỗi bài viết của mình, Linh Bùi đều mong muốn đơn giản hóa các khái niệm tài chính liên quan, giảm thiểu rào cản gia nhập cho độc giả, đặc biệt là những người mới tham gia.
